directDemocracy
Ανοιχτό Λογισμικό για την Άμεση Δημοκρατία στο Σχολείο και την Τοπική Κοινότητα
8ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση
1ο ΕΠΑ.Λ. Καβάλας – Γ΄ τάξη
Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Ιωάννης Δαγκουλής
Περίοδος υλοποίησης: Ιανουάριος – Μάιος 2026
Σύνοψη
Στο πλαίσιο του μαθήματος «Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Διαδικτυακών Εφαρμογών», η μαθητική μας ομάδα μελέτησε, αξιολόγησε και εφάρμοσε πιλοτικά ανοιχτό λογισμικό (ΕΛ/ΛΑΚ) για την υποστήριξη της συμμετοχικής δημοκρατίας. Στόχος ήταν να διερευνηθεί πώς εργαλεία όπως τα Loomio και Decidim μπορούν να αξιοποιηθούν στο σχολείο και την τοπική κοινότητα.
Το έργο συνδύασε θεωρητική μελέτη (έννοιες άμεσης δημοκρατίας, διεθνή παραδείγματα), επίσκεψη πεδίου (Δημαρχείο Καβάλας) και πιλοτική εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων (Loomio, ZEUS, e-me).
Θεωρητικό πλαίσιο – Τι είναι η Άμεση Δημοκρατία
Ορισμός
Άμεση δημοκρατία (ή συμμετοχική δημοκρατία) είναι το πολίτευμα στο οποίο οι πολίτες αποφασίζουν απευθείας για τους νόμους και τις πολιτικές, χωρίς ενδιάμεσους εκπροσώπους. Αντίθετα, στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία οι πολίτες εκλέγουν αντιπροσώπους που αποφασίζουν για λογαριασμό τους.
Ιστορικές μορφές
- Αρχαία Αθήνα (5ος-4ος αι. π.Χ.): Η «Εκκλησία του Δήμου» συνεδρίαζε τακτικά. Όλοι οι ελεύθεροι άνδρες πολίτες μπορούσαν να μιλήσουν, να προτείνουν νόμους και να ψηφίσουν.
- Νεότερη Ελβετία: Από τον 19ο αιώνα, η Ελβετία συνδυάζει αντιπροσωπευτική δημοκρατία με ισχυρούς μηχανισμούς άμεσης συμμετοχής (δημοψηφίσματα, λαϊκές πρωτοβουλίες).
Πλεονεκτήματα & Μειονεκτήματα
| Πλεονεκτήματα | Μειονεκτήματα/Προκλήσεις |
|---|---|
| Νομιμοποίηση αποφάσεων | Απαιτείται χρόνος και γνώση από τους πολίτες |
| Ενεργή πολιτική παιδεία | Κίνδυνος συναισθηματισμού και προπαγάνδας |
| Έλεγχος εξουσίας – μείωση διαφθοράς | Ανάγκη προστασίας μειοψηφιών |
Η ψηφιακή διάσταση
Η τεχνολογία μπορεί να μειώσει το πρόβλημα του «χρόνου & γνώσης» μέσω:
- Ασύγχρονης συμμετοχής (κινητό, υπολογιστής)
- Κλιμάκωσης (εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες ταυτόχρονα)
- Διαφάνειας (ελέγξιμος κώδικας ανοιχτού λογισμικού)
Εκπαιδευτικοί Στόχοι
Το έργο σχεδιάστηκε για να επιτύχει τους εξής παιδαγωγικούς σκοπούς:
- Κατανόηση του θεωρητικού πλαισίου της άμεσης δημοκρατίας και διάκριση από την αντιπροσωπευτική.
- Βιωματική επαφή με τον χώρο λήψης αποφάσεων (Δημαρχείο, αίθουσα Συμβουλίου).
- Εγκατάσταση και διαχείριση πλατφόρμας ανοιχτού λογισμικού (Loomio με Docker, mail server).
- Πρακτική εξάσκηση σε εργαλεία άμεσης δημοκρατίας (ψηφοφορία, διαβούλευση).
- Ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας και ψηφιακού γραμματισμού (e-me, ZEUS).
- Τεκμηρίωση και διάχυση του έργου (GitHub, GitHub Pages, ανοιχτές άδειες).
Άδειες χρήσης: Το λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε είναι FOSS (GNU AGPLv3 για Loomio). Το παραγόμενο υλικό διατίθεται με άδεια Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 (CC BY-SA 4.0).
Παιδαγωγική Αξία & Δεξιότητες που Αναπτύχθηκαν
Το έργο είχε παιδαγωγική αξία τόσο κατά τη διάρκεια της υλοποίησής του, όσο και στα τελικά του αποτελέσματα.
Κατά την εκτέλεση (διαδικασία)
| Δεξιότητα / Δραστηριότητα | Πώς εφαρμόστηκε |
|---|---|
| Ομαδοσυνεργατική εργασία | Χωρισμός σε 4 ομάδες για μελέτη διαφορετικών θεματικών ενοτήτων (μέσω e-me) |
| Επικοινωνία & παρουσίαση | Παρουσίαση των συμπερασμάτων κάθε ομάδας στην τάξη |
| Διερεύνηση & ανάλυση | Αναζήτηση διεθνών παραδειγμάτων (Ελβετία, Βαρκελώνη), μελέτη θεσμικού πλαισίου Δήμου |
| Κριτική σκέψη | Αντιπαραβολή υπάρχουσας διαδικασίας ενημέρωσης (group ανά τάξη) με τη χρήση Loomio |
| Επικοινωνία με φορείς | Προετοιμασία για επίσκεψη στο Δημαρχείο, διατύπωση ερωτήσεων |
Στα αποτελέσματα (γνώσεις & στάσεις)
- Κατανόηση βασικών αρχών πολιτικής παιδείας: Διάκριση άμεσης / αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, λειτουργία τοπικών θεσμών.
- Επαφή με την κοινωνία και τις λειτουργίες της: Η επίσκεψη στο Δημαρχείο και η συζήτηση στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου έδωσε βιωματική κατανόηση της λήψης αποφάσεων. Η επαφή με το Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας ανέδειξε δυνατότητες και αδυναμίες (ατονία) των θεσμών συμμετοχής.
- Αίσθημα ευθύνης και ενεργού πολίτη: Οι μαθητές διαπίστωσαν ότι η συμμετοχή απαιτεί κίνητρα, διαφάνεια και κατάλληλα εργαλεία.
Τεχνικές & ψηφιακές δεξιότητες
| Δεξιότητα | Πώς αποκτήθηκε |
|---|---|
| Εγκατάσταση & παραμετροποίηση διαδικτυακής εφαρμογής | Loomio σε server (Docker, ρύθμιση περιβάλλοντος, SSL, mail server) |
| Μελέτη, ανάλυση και αξιολόγηση λογισμικού | Σύγκριση 4 πλατφορμών (Loomio, Decidim, LiquidFeedback, Polis) βάσει κριτηρίων (κόστος, ευχρηστία, ανοιχτός κώδικας) |
| Διαχείριση χρηστών & πειραματική εφαρμογή | Δημιουργία λογαριασμών μέσω κρυφού link εγγραφής, παρακολούθηση ψηφοφορίας |
| Τεκμηρίωση & διάχυση | Χρήση GitHub (README, GitHub Pages, εικόνες) |
Παραδοτέα
| # | Παραδοτέο | Κατάσταση |
|---|---|---|
| 1 | Έκθεση σύγκρισης ανοιχτών πλατφορμών (Loomio, Decidim, LiquidFeedback, Polis) | ✅ |
| 2 | Σενάριο χρήσης σε σχολικό περιβάλλον | ✅ |
| 3 | Πιλοτική εφαρμογή ψηφοφορίας/διαβούλευσης με Loomio | ✅ |
| 4 | Παρουσίαση αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων | ✅ |
| 5 | Τεκμηρίωση ανοιχτού κώδικα & οδηγίες εγκατάστασης | ✅ |
Επίσκεψη στο Δημαρχείο Καβάλας (30/04/2026)
Στα πλαίσια του έργου πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική επίσκεψη στο Δημαρχείο Καβάλας, όπου οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν με στελέχη του Δήμου.
Συνάντηση με τον Αντιδήμαρχο
Μας υποδέχθηκε ο κ. Χριστόδουλος Μιχαλάκης, Αντιδήμαρχος Παιδείας και Προσχολικής Αγωγής, στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου. Περιέγραψε τον τρόπο λήψης αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο και τόνισε ότι ο Δήμος επιδιώκει την ενεργή συμμετοχή των πολιτών, ειδικά των νέων.
Το έργο «Kavala Urban Center»
Η κ. Θάλεια Χωρινού, προϊσταμένη του Τμήματος Προγραμματισμού και Επιχειρησιακού Σχεδιασμού, μας ενημέρωσε για τη δράση «Kavala Urban Center – Σχέδιο Πόλις». Στόχος είναι η δημιουργία κουλτούρας «συναποφασίζειν». Ο Δήμος μελετά τη χρήση ανοιχτών εργαλείων όπως Loomio και Decidim (μηδενικό κόστος, δυνατότητα προσαρμογής).
Το Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας
Ο κ. Ιωάννης Μιχαηλίδης, πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Νεολαίας Καβάλας, περιέγραψε τον θεσμό (νέοι 17-35 ετών, συμβουλευτικός χαρακτήρας). Δυστυχώς, ο θεσμός έχει ατονήσει λόγω του μη δεσμευτικού χαρακτήρα του θεσμού.
Η συζήτηση και τα συμπεράσματα
Οι μαθητές συζήτησαν το θέμα της έλλειψης συμμετοχής. Η σημαντικότερη συμφωνία: Προτάθηκε από τον Δήμο και έγινε αποδεκτή από το σχολείο η πειραματική χρήση του Loomio για την επανεκκίνηση του θεσμού.
Παιδαγωγική αξία: Οι μαθητές συνομίλησαν ως ίσοι με τους ιθύνοντες της πόλης – η δημοκρατία δεν είναι μόνο θεωρία, αλλά πράξη σε συγκεκριμένους χώρους.
Ψηφιακά εργαλεία που αξιοποιήθηκαν
| Εργαλείο | Σκοπός | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|
| Loomio | Συνεργατική λήψη αποφάσεων, διαβούλευση | Πιλοτική εφαρμογή (βλ. παρακάτω) |
| ZEUS (GRNET) | Ηλεκτρονική ψηφοφορία με ακεραιότητα | Δοκιμαστική ψηφοφορία στην τάξη |
| e-me (ΠΣΔ) | Πλατφόρμα συνεργασίας, διαχείριση εργασιών | Καταμερισμός θεωρητικών ενοτήτων σε 4 ομάδες |
Το e-me είναι προϊόν ανοιχτού κώδικα (FOSS) – μία από τις πρώτες υλοποιήσεις Personal Learning Environment παγκοσμίως για σχολική εκπαίδευση.
Οργάνωση εργασιών – Ομάδες μαθητών στο e-me
Για τη θεωρητική προετοιμασία, οι μαθητές χωρίστηκαν σε 4 ομάδες. Η οργάνωση έγινε μέσω e-me.
| Ομάδα | Θέμα | Παραδοτέο |
|---|---|---|
| 1 | Θεωρητικό πλαίσιο – Άμεση Δημοκρατία | Κείμενο + παρουσίαση |
| 2 | Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση – Ψηφοφορίες | Παρουσίαση + μελέτη ZEUS |
| 3 | Διαβούλευση & Συλλογικές Αποφάσεις | Παρουσίαση + δοκιμή σεναρίου |
| 4 | Συμμετοχική Δημοκρατία & Τοπική Κοινότητα | Κείμενο + προτάσεις για Δήμο |
Πιλοτική εφαρμογή – Loomio
Εγκατάσταση
Το Loomio εγκαταστάθηκε σε αυτο-φιλοξενούμενη έκδοση:
🔗 https://loomio.kvln.online
Διαδικασία συμμετοχής
Δημιουργήθηκε κρυφό link εγγραφής από το Loomio, το οποίο κοινοποιήθηκε μέσω της ιστοσελίδας του σχολείου για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Οι μαθητές εγγράφηκαν μόνοι τους χρησιμοποιώντας τα προσωπικά τους email.
Σενάριο ψηφοφορίας
Ζητήθηκε από τους μαθητές να αξιολογήσουν 6 προτάσεις βελτίωσης του σχολείου με score poll (1-5).
| Πρόταση | Πόντοι | Μ.Ο. |
|---|---|---|
| Ημερίδα Επαγγελματικού Προσανατολισμού | 153 | 4.03 |
| Ενημέρωση για Βία στο Σχολείο | 138 | 3.63 |
| Σύλλογος Αποφοίτων | 128 | 3.37 |
| Μηνιαία Βράβευση Μαθητή | 125 | 3.29 |
| Χορός – Τελετή Αποφοίτησης | 124 | 3.26 |
| Θεσμός «Μέντορας» | 108 | 2.84 |
Συμμετοχή: 38 μαθητές (από τους 345 του σχολείου) – λόγω πειραματικής φάσης στο τέλος της χρονιάς.
Λειτουργία από κινητό
Δοκιμάστηκε από κινητά τηλέφωνα. Η εμπειρία ήταν πλήρως λειτουργική.
Αντίδραση μαθητών
- Το Loomio έγινε άμεσα κατανοητό από το 15μελές Μαθητικό Συμβούλιο.
- Κρίθηκε ταχύτερο και διαφανέστερο από την υπάρχουσα διαδικασία ενημέρωσης ανά τάξη.
- Το 15μελές ζήτησε να χρησιμοποιηθεί το εργαλείο από την επόμενη σχολική χρονιά.
Επέκταση
- Ο Διευθυντής του σχολείου ενδιαφέρθηκε για χρήση του Loomio από τον Σύλλογο Διδασκόντων.
- Βρισκόμαστε σε συζητήσεις με την ΕΛΜΕ Καβάλας για πιλοτική χρήση.
Πρόταση για τον Δήμο Καβάλας: Decidim
Το Decidim είναι πλατφόρμα συμμετοχικής δημοκρατίας ανοιχτού κώδικα, που χρησιμοποιείται από 400+ πόλεις παγκοσμίως (π.χ. Βαρκελώνη). Η μελέτη μας έδειξε ότι η ενσωμάτωσή του στον Δήμο Καβάλας θα απαιτούσε σημαντική προσπάθεια και αναδιοργάνωση υπηρεσιών, γι’ αυτό δεν προβλέπεται στο άμεσο μέλλον.
Αντ’ αυτού, προτάθηκε πειραματική χρήση του Loomio για το Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας, σε συνεργασία με το σχολείο.
Συμπεράσματα
- Η τεχνολογία λειτουργεί – το Loomio εγκαταστάθηκε και χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία.
- Η συμμετοχή χρειάζεται σχεδιασμό – η πειραματική φάση στο τέλος της χρονιάς είχε περιορισμένη συμμετοχή (38 μαθητές), αλλά το 15μελές ζήτησε χρήση από την επόμενη χρονιά.
- Το εργαλείο έχει ζήτηση – από μαθητές, Διευθυντή και ΕΛΜΕ.
- Ανοιχτό λογισμικό: πλεονεκτήματα σε κόστος, διαφάνεια και ιδιοκτησία δεδομένων.
Ευχαριστίες
Ευχαριστούμε τον Δήμο Καβάλας και ιδιαίτερα τον κ. Χριστόδουλο Μιχαλάκη, την κ. Θάλεια Χωρινού και τον κ. Ιωάννη Μιχαηλίδη για την υποδοχή και τη συνεργασία.
Σύνδεσμοι
- 🔗 GitHub repository
- 🔗 GitHub Pages (site έργου)
- 🔗 Ιστολόγιο e-me (αρχική παρουσίαση)
- 🔗 Loomio πιλοτική εγκατάσταση
- 🔗 ZEUS – GRNET
- 🔗 Decidim
Το έργο υλοποιήθηκε με χρήση αποκλειστικά ανοιχτού λογισμικού (FOSS) και είναι διαθέσιμο προς αξιοποίηση.